กระบวนการ Ophelia ให้ความสำคัญกับ "ความรอบรู้ด้านสุขภาพ" (Health Literacy) ในฐานะกลไกที่ซับซ้อนซึ่งรวบรวมความรู้ ความมั่นใจ และความสะดวกใจของบุคคลและชุมชนในการเข้าถึงและใช้ข้อมูลสุขภาพ จุดเด่นของกระบวนการนี้คือการใช้แนวทาง ร่วมออกแบบ (Co-design) และการใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์จากเครื่องมือวัดผลที่เป็นมาตรฐานสากล เช่น แบบสอบถาม HLQ และ eHLQ เพื่อระบุกลุ่มคนที่ "ถูกทิ้งไว้ข้างหลัง" และพัฒนาแนวทางแก้ไขที่เหมาะสมกับบริบทของท้องถิ่นอย่างแท้จริง

1. หลักการพื้นฐานของกระบวนการ Ophelia กระบวนการ Ophelia ยึดถือหลักการ 8 ประการ (The Eight Ophelia Principles) ซึ่งเป็นรากฐานในการขับเคลื่อนโครงการให้ประสบความสำเร็จและยั่งยืน:
2. เน้นผลลัพธ์ (Focus on outcomes): มุ่งปรับปรุงผลลัพธ์ด้านสุขภาพและสุขภาวะ
3. ขับเคลื่อนด้วยความเสมอภาค (Driven by equity): มุ่งเน้นการเพิ่มความเสมอภาคในการเข้าถึงบริการสำหรับกลุ่มคนที่มีความต้องการหลากหลาย
4. ขับเคลื่อนด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่น (Driven by local wisdom): ให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมและระบบในพื้นที่
5. วินิจฉัยความต้องการในพื้นที่ (Diagnosis of local needs): ตอบสนองต่อความต้องการด้านความรอบรู้ด้านสุขภาพที่ระบุในระดับท้องถิ่น
6. แนวทางร่วมออกแบบ (Co-design approach): ให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย
7. การตอบสนอง (Responsiveness): ตอบสนองต่อความต้องการที่เปลี่ยนแปลงไปของบุคคลและชุมชน
8. ประยุกต์ใช้ทั่วทั้งระบบ (Applied across systems): ปรับปรุงในทุกระดับของระบบสุขภาพ
9. ความยั่งยืน (Sustainable): มุ่งเน้นการเปลี่ยนแปลงในระดับสิ่งแวดล้อม วัฒนธรรม และนโยบายเพื่อให้เกิดความยั่งยืน
10. เครื่องมือหลักในการประเมินความต้องการ หัวใจสำคัญของ Ophelia คือการใช้แบบสอบถามที่มีความเที่ยงตรงสูงเพื่อสร้าง "โปรไฟล์" (Profiles) ประสบการณ์ของผู้คน: 2.1 แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy Questionnaire - HLQ) ประกอบด้วย 9 องค์ประกอบ (Scales) ที่สะท้อนถึงจุดแข็งและความต้องการที่หลากหลาย:
11. ความรู้สึกว่าได้รับการทำความเข้าใจและสนับสนุนจากผู้ให้บริการด้านสุขภาพ
12. การมีข้อมูลเพียงพอในการจัดการสุขภาพ
13. การจัดการสุขภาพของตนเองอย่างกระตือรือร้น
14. การสนับสนุนทางสังคมเพื่อสุขภาพ
15. การประเมินข้อมูลสุขภาพ
16. ความสามารถในการสื่อสารอย่างกระตือรือร้นกับผู้ให้บริการด้านสุขภาพ
17. การจัดการกับระบบบริการสุขภาพ
18. ความสามารถในการหาข้อมูลสุขภาพที่ดี
19. การเข้าใจข้อมูลสุขภาพจนรู้ว่าต้องทำอย่างไร 2.2 แบบสอบถามความรอบรู้ด้านสุขภาพอิเล็กทรอนิกส์ (eHealth Literacy Questionnaire - eHLQ) เน้นการโต้ตอบกับเทคโนโลยีดิจิทัล มี 7 องค์ประกอบ เช่น การใช้เทคโนโลยีเพื่อประมวลผลข้อมูลสุขภาพ, ความรู้สึกปลอดภัยและควบคุมได้, และแรงจูงใจในการใช้บริการดิจิทัล
20. ระยะที่ 1: การระบุจุดแข็ง ความต้องการ และแนวคิดในการปฏิบัติ (Identify Strengths, Needs and Action Ideas) ระยะแรกของกระบวนการ Ophelia มีความสำคัญสูงสุดในการวางรากฐานข้อมูล โดยแบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนหลัก: ขั้นตอนที่ 1: การจัดตั้งโครงการ (Project Set-up) • นิยามเป้าหมาย: กำหนดประเด็นปัญหา (Focus), ขอบเขตกลุ่มเป้าหมาย (Scope) และจุดมุ่งหมาย (Aim) ให้ชัดเจน • ทีมงาน: จัดตั้งทีมที่มีทักษะครบถ้วน รวมถึงผู้จัดการโครงการ เจ้าหน้าที่ข้อมูล และที่ปรึกษาด้านคลินิก • งบประมาณและเวลา: กำหนดกรอบเวลาที่ชัดเจน (มักใช้เวลา 1-2 เดือนในขั้นตอนนี้) ขั้นตอนที่ 2: การเก็บรวบรวมข้อมูล (Data Collection) เป็นขั้นตอนประเมินความต้องการ (Needs Assessment) โดยมีกิจกรรมที่สำคัญคือ: • การสุ่มตัวอย่างแบบหลากหลาย (Maximum Variation Sampling): มุ่งเน้นการเข้าถึงกลุ่มที่เข้าถึงยากเพื่อให้ได้ข้อมูลที่เป็นตัวแทนของชุมชนอย่างแท้จริง • การวิเคราะห์กลุ่ม (Cluster Analysis): ใช้เทคนิคทางสถิติเพื่อแบ่งกลุ่มคนตามรูปแบบความรอบรู้ด้านสุขภาพที่เหมือนกัน แทนที่จะใช้ค่าเฉลี่ยรวม ซึ่งมักบดบังความต้องการของกลุ่มย่อย • การสร้างเรื่องราวจำลอง (Vignettes): นำข้อมูลสถิติและข้อมูลจากการสัมภาษณ์มาสร้างเป็นตัวละครสมมติ (เช่น "Lucinda วัย 76 ปี ที่พูดภาษาท้องถิ่นได้จำกัดและมีโรคเรื้อรังหลายโรค") เพื่อให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเห็นภาพปัญหาที่แท้จริง ขั้นตอนที่ 3: การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและชุมชน (Stakeholder and Community Engagement) • ใช้ "Vignettes" ในการทำเวิร์กช็อปเพื่อระดมสมอง • นำภูมิปัญญาท้องถิ่นมาผสานกับข้อมูลสถิติเพื่อเสนอแนวทางปฏิบัติ (Actions) ที่ต้องการและเป็นไปได้จริง
21. โครงสร้างการดำเนินงานในระยะต่อมา (Phase 2 & 3) ระยะ (Phase) ขั้นตอนสำคัญ กิจกรรมหลัก ระยะที่ 2: เลือก วางแผน และทดสอบ ขั้นตอนที่ 4-6 เลือกกิจกรรมที่จะทำ, วางแผนการประเมินผล, และใช้รอบวงล้อคุณภาพ (PDSA Cycle) เพื่อทดสอบวัสดุหรือกระบวนการในระดับเล็กก่อน ระยะที่ 3: ดำเนินการ ประเมิน และปรับปรุง ขั้นตอนที่ 7-8 ดำเนินการจริง, ประเมินผลลัพธ์, และสร้างกลยุทธ์เพื่อผนวกกิจกรรมเข้ากับแนวปฏิบัติปกติขององค์กร
22. คำศัพท์และแนวคิดหลัก • ความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy): ความรู้และสมรรถนะส่วนบุคคลที่สะสมผ่านกิจกรรมประจำวันและการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม เพื่อเข้าถึง เข้าใจ และใช้ข้อมูลสุขภาพ • การตอบสนองต่อความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health Literacy Responsiveness): ขีดความสามารถของระบบและผู้ให้บริการในการยอมรับและปรับตัวให้เข้ากับจุดแข็งและความต้องการที่หลากหลายของผู้รับบริการ • การร่วมออกแบบ (Co-design): การมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกระดับ ตั้งแต่ผู้ป่วยไปจนถึงนโยบาย ในการออกแบบบริการ • การไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง (Leave no one behind): หัวใจของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ซึ่ง Ophelia นำมาใช้เพื่อลดช่องว่างในการเข้าถึงข้อมูลและบริการสุขภาพ