บทความนี้ให้ภาพรวมเกี่ยวกับการพัฒนาสุขภาพภาคประชาชน โดยเริ่มจากการวิเคราะห์วิวัฒนาการของแนวคิดตั้งแต่ Ottawa Charter 1986 ซึ่งเป็นรากฐานของสาธารณสุขมูลฐาน และชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่างแนวทางการพัฒนาที่เน้นการสนองความต้องการ (Need-based development) และแนวทางที่มุ่งเน้นการเสริมสร้างความเข้มแข็ง (Strength-based development) ซึ่งท้าทายให้ต้องบูรณาการทั้งสองเข้าด้วยกัน. เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน เจ้าหน้าที่สาธารณสุขจึงต้องปรับบทบาทจากผู้ให้การรักษามาเป็น Facilitator ที่เน้นการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยมีลำดับขั้นของการปรับเปลี่ยนที่นำไปสู่ความเป็นอิสระของพื้นที่มากขึ้น. นอกจากนี้ แหล่งข้อมูลยังนำเสนอนวัตกรรมด้านการวางแผนยุทธศาสตร์ที่พัฒนาโดย นายแพทย์อมร นนทสุต ซึ่งปรับเปลี่ยนมิติทางธุรกิจให้มุ่งเน้น For Health gain และมิติภาคีเครือข่ายแทน. เครื่องมือปฏิบัติการสำคัญคือ Strategic Linkage Model (SLM) ซึ่งเป็นแผนปฏิบัติการระยะสั้นที่เชื่อมโยงทุกมิติเข้าด้วยกัน และการกำหนด ค่ากลาง (Norm) จากพื้นที่ที่ประสบความสำเร็จ เพื่อลดเวลาในการลองผิดลองถูกและส่งเสริมการบูรณาการแผนงานในระดับปฏิบัติการ โดยเฉพาะการจัดการปัญหาโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. นพ.วชิระ เพ็งจันทร์