จากตำนานระบุว่าใน พ.ศ.561 พระมหากัสปะได้อัญเชิญพระบรมสารีริกธาตูในส่วนของพระรากชวัญด้านซ้าย จากประเทศอินเดีย ในสมัยพระเจ้าอชุตราช กษัตริย์องค์ที่ 3 ในราชวงศ์สิงหนวัติ ผู้ครองเมืองโยนกนาคพันธ์ (ปัจจุบันคือเมืองแม่จัน) พระมหากัสปะได้อธิษฐานให้มีตุงขนาดใหญ่ ยาว 7000 วา กว้าง 5000 วา เพื่อบูชาพระบรมสารีรีกธาตุ การที่นำมาดิษฐฐานที่ดอยแห่งนี้ จึงเรียกดอยแห่งนี้ว่าดอยตุง ต่อมา พระมหาวิชิระ โพธิเถระได้มีการพระบรมสารีริกธาตุมาเพิ่มใหม่ อีก 50 องค์ (ไม่ได้ระบว่าเป็นส่วนใด) จึงได้มีการสร้างเจดีย์อีกองค์เพิ่มขึ้นเป็น 2 องค์ โดยครูบาศร่ีวิชัยได้บูรณะพระธาตุองค์เดิมที่ทรุดโทรม ในปี 2470
ที่มา : จากหนังสือ พลิกประวัติศาสตร์ พระธาตุดอยตุง สำนักศิลปากรที่ 8 เชียงใหม่
ต่อมาเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุทรุดโทรม ที่ครูบาศรีวิชัยจึงมาทำการบูรณะไว้ในปี 2470 จึงสร้างครอบพระธาตองด์เดิมใน พ.ศ.2516
ที่มา : จากหนังสือ พลิกประวัติศาสตร์ พระธาตุดอยตุง สำนักศิลปากรที่ 8 เชียงใหม่
ต่อมามีการบูรณาใหม่ในปี 2516 โดยกระทรวงมหาดไทย ได้ทำการบูรณธ ออกแบบโดย อ.ประกิต บัวบุศย์์ รูปแบบศิลปกรรมแบบรัตนโกสินทร์ โดยสร้างครอบเจดีย์องค์เดิม
ที่มา : จากหนังสือ พลิกประวัติศาสตร์ พระธาตุดอยตุง สำนักศิลปากรที่ 8 เชียงใหม่
เพื่อเป็นการเฉลิมฉลอง ในหลวงรัชกาลที่ 9 ที่ครองราชย์ครบ 60 ปี คณะสงฆ์และประชาชนจังหวัดเชียงราย จึงประสงค์ที่จำสร้างเจดีย์ที่มีรูปแบบแบบล้านนา ครอบเจดีย์องค์เดิม ซึ่งเป็นเจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุในเห็นอยู่ในปัจจุบัน
ที่มา : ภาพจาก web site
เจดีย์ที่บรรจุพระธาตุในปัจุจุบัน ซึ่งเป็นศิลปแบบล้านนา
ที่มา : ภาพจาก web site
ที่มา : ภาพจาก Thetrippacker.com
ที่มา : ภาพจาก Wikipedia
ภาพถ่ายจากมุมสูง เจดีย์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาต และพระอุโบสถ เรียงตัวอยู่ในแนวตะวันออก และตะวันตก โดยพระอุโบสถอยู่ทางทิศตะวันออก และมีที่เดินประทักษิณรอบองค์พระธาตุทั้ง 2
ที่มา : ภาพจาก web site
พระอุโบสถ ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออก
ที่มา : ภาพจาก Thetrippacker.com
ปี 2561 เกิด 13 หมูป่าติดภายในถ้ำหลวง ขุนน้ำนางนอน ทำให้ดอยนางนอนเป็นที่รู้จักไปทั่วโลก โดยดอยนางนอนจะเรียงตัวในแนวเหนือใต้ เหมือนผู้หญิงนอนราบ ประกอบด้วยส่วนหัว ส่วนหน้าอก ส่วนท้อง โดยทางเหนือ (ทางขวาของรูป) จะเป็นส่วนหัว และผม ซึ่งเป็นที่ตั้งของอำเภอแม่สาย ส่วนลูกตา (ลูกศรชี้) คือส่วนดอยที่เป็นที่ตั้งของถ้าหลวงขุนน้ำนอนนอน ในส่วนท้องคือที่ตั้งของดอยตุง ซึ่งเรื่องเล่าในตำนานคือ ดอยสามเส้า โดยส่วนท้องคือ ดอยปู่เจ้า (ลาวจก) ซึ่งเป็นผู้ที่ดูแลพระธาตดอยตุง ส่วนกลาง (หน้่าอก) คือดอยย่าเจ้า (แม่) และส่วนหัวคือดอยท่า (ลูก)