การส่งเสริมสุขภาพ (Health Promotion)

Health Promotion คือกระบวนการในการเพิ่มความสามารถให้กับบุคคลเพื่อให้สามารถควบคุมและพัฒนาสุขภาพของตนเองได้ กระบวนการในการเพิ่มความสามารถนั้น เป็นกระบวนเชิงบูรณาการทั้งกระบวนการทางสังคมและกระบวนการทางการเมือง โดยไม่เพียงแต่การเพิ่มทักษะและความสามารถให้บุคลเท่านั้น แต่รวมถึงการเสริมพลังให้กับชุมชนให้สามารถที่จะเปลี่ยนแปลงเงื่อนไขทาง สังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อมที่จะส่งผลกระทบทั้งต่อชุมชนและบุคคล การส่งเสริมสุขภาพจึงเป็นกระบวนการที่ไปเพิ่มความสามารถของบุคคลและชุมชนในการควบคุมปัจจัยกำหนดสุขภาพ ซึ่งการควบคุมปัจจัยกำหนดสุขภาพจะส่งผลต่อเนื่องไปทำให้สุขภาพของบุคคลและชุมชนดีขึ้นตามไปด้วย การมีส่วนร่วมจึงเป็นสิ่งสำคัญในการทำให้เกิดความยั่งยืนของกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพ ในการประชุมส่งเสริมสุขภาพโลก Ottawa Charter ในปี 1986 ที่ Ottawa ได้ออก Ottawa charter ซึ่งประกอบด้วย 3 strategies ได้แก่

1. Enabling การเพิ่มความสามารถให้บุคคล ชุมชน และระบบ
2. Mediate การเป็นตัวกลาง ในการเจรจา ต่อรอง หรือไกล่เกลี่ยให้ทุกภาคส่วนบรรลุเป้าหมายเดียวกัน
3. Advocate การให้ข้อเสนอแนะ หรือขับเคลื่อนให้เกิดนโยบายสาธารณะที่เอื้อต่อสุขภาพ

Area to Actions ที่สนับสนุน 3 Strategies ได้แก่

1. การสร้างนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ
2. การสร้างสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ
3. การสร้างความเข็มแข็งของกิจกรรมชุมชนเพื่อสุขภาพ
4. การพัฒนาทักษะส่วนบุคคล
5. การปรับระบบบริการสุขภาพ (มาเน้นการสร้างนำซ่อม)

การประชุมส่งเสริมสุขภาพโลกครั้งที่ 5 ในปี 1997 หัวข้อการประชุมคือ การชี้นำการส่งเสริมสุขภาพในศตวรรษที่ 21 ผลสรุปในการประชุม

1. Area to Action ใน Ottawa charter สามารถใช้ได้ทุกพื้นที่ และการบูรณาการทั้ง 5 area to action ไปพร้อมๆกันมีประสิทธิผลมากกว่าแยกทำที่ละ Action
2. การปฏิบัติจริงในพื้นที่โดยบูรณาการ Issues ต่างภายใน Setting เช่น setting โรงเรียน ,โรงพยาบาล เมือง หรือที่เรียกว่า Setting approach จะเกิดประสิทธิผลมากกว่าการใช้ Issues approach (เช่น เรื่องไข้เลือดออก ,NCD เป็นต้น)
3. การมีส่วนร่วม (Participation) เป็นประเด็นที่สำคัญเพื่อให้เกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน ประชาชนต้องเป็นศูนย์กลางในกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพ และประชาชนต้องสามารถที่จะตัดสินใจเลือกทางเลือกที่เอื้อต่อสุขภาพ (Healthy Choice) ด้วยตัวของตัวเองได้
4. ความรอบรู้ด้านสุขภาพ (Health literacy) และการเรียนรู้ เป็นตัวส่งเสริมให้เกิดการมีส่วนร่วม การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและการศึกษา และการเสริมพลังบุคคลและชุมชน เป็นปัจจัยที่สำคัญที่ทำให้เกิดการมีส่วนร่วม

Don Nutbeam สรุป Health Promotion Action ,Output และ Outcome และระดับของความรอบรู้ด้านสุขภาพ

1.Health Education --- Health Literacy -- Healthy Behavior (ระดับ Functional HL) 2.Social Mobilization --- Social Action ----Effective Health Services (ระดับInteractive HL) 3.Advocation --- Public Policy --- Healthy Environment (ระดับ Critical HL)

Jakarta Declaration

Jakarta Declaration โดยระบุว่า การส่งเสริมสุขภาพในศตวรรษที่ 21 มีลำดับความสำคัญ 5 เรื่องที่จะต้องดำเนินการดังนี้

1. การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในด้านสุขภาพ
2. เพิ่มการลงทุนในการพัฒนาสุขภาพ
3. ขยายพันธมิตรในด้านการส่งเสริมสุขภาพ
4. เสริมพลังของชุมชนและบุคคล
5. พัฒนาความยั่งยืนของโครงสร้างพื้นฐานทางด้านการส่งเสริมสุขภาพ