Health Literacy Media Display
แบบประเมินตนเององค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ ระดับนานาชาติ -OHL-Hos
นพ.ชลทิศ อุไรฤกษ์กุล (2025-09-30)
หลักการและแนวคิด
  1. ในยุคเริ่มต้นของ Health Literacy มอง Health Literacy ระดับบุคคล (Personal Health Literacy) แต่ต่อมามองว่าการยกระดับ Health Litercy นั้นจะยกระดับบุคคลไม่เพียงพอ ต้องยกระดับองค์กรให้เป็นองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพด้วย ที่เรียกว่า Health Literacy Organization หรือ HLO)
  2. ในอเมริกา Institute of Medicine (IOM) ได้พัฒนา 10 คูณลักษณะขององค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพในสถานบริการสุขภาพ หรือ 10 Attributes of Health literate Healthcare Organization) โดยมาตรฐานดังกล่าวเป้าหมายเพื่อนำไปใช้ในสถานบริการสุขภาพเป็นหลัก โดยไม่มีการยกระดับองค์กรอื่นๆหรือชุมชนอยู่ในมาตรฐานทั้ง 10 ข้อ
  3. ในยุโรป ก็ได้พัฒนา Viena Health Literate Organization หรือ V-HLO เนื่องจากทีมงานของการพัฒนาคือทีมเดียวกับ มาตรฐานโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ (HPH) จึงใช้การต่อยอดจาก HPH ซึ่งนอกจากผู้รับผลงานคือผู้ป่วยอย่างเดียว ก็ขยายไปยังกลุ่ม ญาติ รวมไปถึงชุมชนด้วย และมีงานวิจัยสนับสนุนว่า นอกจากจะใช้ในสถานบริการสุขภาพได้แล้ว ยังสามารถประยุกต์ใช้กับ Setting อื่นๆ ได้เช่น โรงเรียน หรือ สถานประกอบการ
  4. V-HLO ก็ต่อยอดไปสู่การสร้างแบบประเมินตนเอง ที่เรียกว่า International Self Assessment Tool for Organization Health Literacy of Hospitals (OHL-Hos) เพื่อให้ โรงพยาบาลใช้ประเมินตนเอง (Self Assesment) เพื่อหาโอกาสพัฒนา (Opportunity For Improvement หรือ OFI) จากนั้นก็ทำการปรับปรุงระบบ โดยบูรณาการไปกับระบบการจัดการคุณภาพขององค์กร (Quality Manangement System)
  5. OHL-Hos ประกอบด้วย 8 มาตรบาน (Standard) ในแต่ละมาตรฐานก็จะมีมาตรฐานย่อย (Substandard) ซึ่งมีทั้งหมด 23 มาตรฐานย่อย และในแต่ละมาตรฐานย่อยก็จะมีเครื่องชี้วัด (Indicators) ซึ่งมีทั้งหมด เครื่องชี้วัด
  6. OHL-Hos กำหนดมาตรฐาน ตามลำดับก่อนหลัง ดังนี้
    1. การนำองค์กร
    2. การออกแบบระบบบแบบมีส่วนร่วม (Co design) และผลิตแบบมีส่วนร่วม (Co Production)
    3. การพัฒนาบุคลากร
    4. การนำทางเข้าสู่สถานบริการ และเข้าสู่ข้อมูลและบริการที่ง่าย (Navigation and Easy Access)
    5. การสื่อสารที่มีคุณภาพ
    6. การเพิ่ม HL ในผู้ป่วยและญาติ
    7. การเพิ่ม HL ในบุคลากร
    8. การเพิ่ม HL ให้องค์กรอื่นและชุมชน
  7. เนื่องจากการประเมินตนเอง (Self Assessment) คือเครื่องมือทำให้เข้าใจเรื่องทางเทคนิคที่ยากให้เข้าใจ (Understand) ได้ง่ายขึ้น ทำให้สามารถประเมิน(Appraise) ข้อมูลหรือสถานการณ์ได้อย่างถูกต้อง ซึ่งจะนำไปสู่การตัดสินใจและจัดการตนเองได้ (Self Decision and Self Manangement หรือ Apply ) ที่เป็นหัวใจของความรอบรู้ด้านสุขภาพ สถาบันส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพไทย (THLA) จึงได้ทำเครื่องมือประเมินตนเอง ทั้งในระดับ องค์กรและระดับบุคคล
  8. การประเมินตนเองระดับบุคคล ประกอบด้วย 2 App เพื่อใช้ในเด็กและผู้ใหญ่ดังนี้
    1. App : Child Dev เพื่อให้พ่อแม่หรือผู้ปกครอง ผู้ดูแลศุนย์เด็กเล็ก ครูโรงเรียนอนุบาล ทำการประเมินและบันทึกการเจริญเติบโต (Growth) น้ำหนัก ส่วนสูง (แรกเกิดถึง 18 ปี) เส้นรอบศีรษะ พัฒนาการ (DSPM,DAIM) โลหิตจาง ทันตสุขภาพของฟันน้ำนม รวมถึงประเมินเกี่ยวกับโรคสมาธิสั้น (ADHD) Autism และ Learning Disorder (LD)
    2. App : BSE + Health Screening เดิมเป็น App ที่ใช้ในการคัดกรองมะเร็งเต้านม ต่อมาขยายมาคัดกรองมะเร็งลำไส้ใหญ่ และมะเร็งปากมดลูก ต่อมายกเลิก App Screening เดิม โดยนำการคัดกรองสุขภาพอื่นๆ ทั้งสุขภาพกายและจิตมาไว้ที่ App เดียว เป็น BSE + Health Screening เพื่อทำการประเมินความเสี่ยงทางสุขภาพด้วยตนเอง ตั้งแต่วัยผู้ใหญ่ถึงสูงอายุ รวมถึงการบันทึกข้อมูลสุขภาพได้แก่ ประวัติ การตรวจร่างกายและผล Lab ที่ได้จากการตรวจสุขภาพประจำปี ทำให้สามารถแสดงกราฟแนวโน้มของข้อมูลต่างๆได้
  9. การประเมินระดับองค์กร (HLO) โดยแปล แบบประเมินตนเอง OHL-Hos ทั้งหมด 8 มาตรฐาน (Standard) 23 มาตรฐานย่อย (Substandard) และ 156 เครื่องชี้วัด (Indicator) เพื่อสร้างแบบประเมิน และเกณฑ์การให้คะแนนตาม OHL-Hos ผ่าน App : HLO ของสมาคม (THLA) เพิ่อให้ สถานบริการสุขภาพใช้ประเมินเพื่อหาส่วนขาด จัดลำดับความสำคัญ และกำหนดมาตรการในการปรับปรุงตามลำดับความสำคัญ โดยเมื่อทำการประเมินเสร็ข สามารถดูผลรวมการประเมินทั้งแบบตารางหรือในรูปกราฟ เพื่อแสดง ร้อยละการบรรลุเป้าหมายของมาตรฐานต่างๆ
  10. สรุป เครื่องมือในการประเมินตนเอง เป็นดังภาพ โดบข้อมูล(ภาพรวม ไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลสุขภาพระดับบุคคลได้ ) จากการประเมินตนเองใน App BSE-Health Screening และ Child Dev จะเชื่อมโยงไปยังเครือข่ายที่ระบุ
  11. Link ไปสู่ 3 App ได้ที่
    1. App : Child Dev
    2. App : BSE + Health Screening
    3. App : HLO Network
    4. App : e Learning
Health Literacy For All