หัวข้อ

1. นิยามของ Health Literacy ของ Sorensen
2. ประชาชนจะรับมือโลกที่อยู่ภายใต้แรงกดดันได้อย่างไร
3. Global Movement ที่จะมุ่งสู่เป้าหมาย Health Literacy For All.
4. Health Literacy Champion and HL Champion network
5. เอกสารอ้างอิง
   1. Internatinal Handbook of Health Literacy
   2. Review of Health Literacy & HLO ภาษาไทย
   3. Systematic review of health literacy champions ; Who What and How

นิยามของ Health Literacy

1. Health Literacy Definition.
   1. Sorensen et al ได้ทำ Systematic Review เกี่ยวกับนิยามของ Health Literacy แล้ว propose ”Integrated Model of Health Literacy” ดังภาพ โดยนิยามของ Health Literacy ของ Sorensen ก็ถอดจาก Integrated model ดังกล่าว
   2. Sorensen et al 2012 ได้ นิยามของ Health Literacy ว่า Health Literacy มีความสัมพันธ์กับการอ่านออกเขียนได้ (Literacy) องค์ประกอบของมันรวมถึงความรู้ (Knowledge) แรงจูงใจ (Motivation) และความสามารถ (Competency) ในการ เข้าถึง(Access) เข้าใจ (Understand) ประเมิน (Appraise) แล้วใช้ข้อมูลข่าวสาร (Apply) เพื่อการตัดสินใจเรื่องต่างๆในชีวิตประจำวันทั้งเรื่อง บริการสุขภาพ (Healthcare) การป้องกันโรค (Disease Prevention) และการส่งเสริมสุขภาพ (Health Promotion) เพื่อธำรงไว้ (Maintain) หรือยกระดับ (Improve) คุณภาพชีวิต (Quality of life) ตลอดช่วงชีวิต
   3. นิยามของ Sorensen นั้นแม้จะกล่าวถึงเรื่อง Healthcare ,Disease Prevention และ Health Promotion แต่โดยรวมแล้วมอง Health Literacy คือทุนหรือทรัพย์สิน (Asset) ที่บุคคลใช้ทุนดังกล่าว นี้ในการตัดสินใจเกี่ยวกับสุขภาพในชีวิตประจำบ้าน ทั้งที่บ้าน ที่โรงเรียน ที่ทำงาน และในชุมชน และค่อยๆสะสมทุนดังกล่าวตลอดช่วงชีวิต
2. Health Literacy as risk or as Asset
   1. Health Literacy as risk คือมุมมอง Health Literacy ในช่วงแรกที่มอง Health Literacy คือความเสี่ยง (Risk) จึงต้องทำการบริหารความเสี่ยง (Risk Management) ด้วยการหาเครื่องมือคัดกรอง (Screening Test) ผู้ที่มีความเสี่ยง ซึ่งก็คือกลุ่มที่มี Low Health Literacy จากนั้นก็ใส่ Intervention เข้าไปด้วยการให้ความรู้และฝึกทักษะในการจัดการภาวะหรือโรคที่เป็น ได้ดีขึ้น การนำ Health Literacy มาใช้ในยุคนั้นมักจะใช้ในเรื่อง Healthcare หรือ Disease Prevention แนวคิด Health Literacy as risk เริ่มที่อเมริกาก่อน แม้ในปี 2012 Institute of Medicine (IOM) ใน USA ได้พัฒนา Ten Attribute of Health Literate Healthcare Organization โดยมองว่าอย่าปล่อยให้การยกระดับ Health literacy เป็นเรื่องของบุคคลอย่างเดียว เป็นหน้าที่ของสถานบริการด้วยที่ต้องทำให้ระบบข้อมูลสุขภาพและระบบบริการของสถานบริการให้ง่ายต่อความเข้าใจไปพร้อมๆกัน (Dual tracks Framework to promote Health Literacy) แต่ก็ยังมอง Health Literacy as risk อยู่
      1. Healthcare ใช้ Health Literacy เพื่อให้ outcome ของการให้บริการใน Healthcare ดีขึ้น เน้นการให้ความรู้และทักษะในเรื่อง การไปรับบริการในสถานบริการ การรับประทานยาหรือปฏิบัติตามตามแผนการรักษา การไป Follow ตามนัด หรือภาวะอะไรที่ต้องไปสถานบริการอย่างเร่งด่วน หรือจะเรียกว่า มี Health literacy เฉพาะในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง จัดเป็น Functional Health Literacy
      2. Disease Prevention ใช้ Health Literacy เพื่อให้ Outcome ของการป้องกันหรือควบคุมโรคใดโรคหนึ่งดีขึ้น เน้นการให้ความรู้ว่า อะไรเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรค (Agent) จะมีวิธีป้องกันไม่ให้เกิดโรคได้อย่างไร และถ้าเป็นโรคแล้ว จะป้องกันไม่ให้เกิดผลแทรกซ้อนได้อย่างไร Health Literacy ในระดับนี้จึงจัดเป็น Functional Health Literacy.
   2. Health Literacy as Asset โดยมอง Health literacy เป็นทรัพย์สิน (Asset) หรือทุน (Capital) ที่อยู่ในตัวของแต่ละบุคคล โดยบุคคลใช้ทุนนั้นเพื่อตัดสินใจในการเลือกแนวทางในการดำเนินชีวิตประจำวันที่เกี่ยวกับสุขภาพ ไม่ว่าจะที่บ้าน โรงเรียน ที่ทำงาน และในชุมชน และพัฒนาและเพิ่มทุนดังกล่าวให้งอกเงยขึ้นตลอดช่วงชีวิต การพัฒนา Health Literacy ใช้การให้ Health Education(Information Education and Communication ) แนวคิด Health Literacy as Asset นั้น Health Education เป็น Input ที่จะนำไปสู่ Health Literacy แต่แนวคิดของ Health literacy as Risk นั้น Health Education คือมาตรการในจัดการความเสี่ยง หรือเป็น Intervention . เมื่อกลับมาพิจารณานิยามของ Health Promotion ซึ่งหมายถึงกระบวนการในการเพิ่มความสามารถของบุคคลในการควบคุมสุขภาพและปัจจัยกำหนดสุขภาพ (The process to enabling people to control their heath and health determinants) แนวคิด Health literacy as asset คือแนวคิดของ Health Promotion นั่นเอง แนวคิดนี้พัฒนาในช่วงหลังในแถบทวีปยุโรป และในปี 2012 Sorensen ได้ทบทวนวรรณกรรมและได้ purpose “Integrated Model of Health Literacy” รวมถึงได้พัฒนาเครื่องมือในการวัด Health Literacy (HLS-EU-Q47) โดยใช้ Integrated model of HL เป็นกรอบในการจัดทำ HLS-EU-Q47 และได้ใช้เครื่องมือวัดดังกล่าวเพื่อสำรวจ Health Literacy ใน 8 ประเทศ EU ในปี 2012 ทำให้แนวคิด Health Literacy as asset ได้รับการยอมรับมากขึ้น โดย นิยาม Health Literacy ของ WHO และของ Sorensen ก็มอง Health Literacy as asset เช่นกัน

ประชาชนจะรับมือโลกที่อยู่ภายใต้แรงกดดันอย่างไร

1. ปัจจุบันโลกอยู่ภายใต้ภาวะกดดันต่างๆ ได้แก่
   1. การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ (climate change) ทำให้เกิดโรคร้อน ส่งผลให้เกิดภัยธรรมชาติ น้ำท่วม หรือ ภัยแล้ง
   2. โรคอุบัติใหม่ (Emerging disease) เช่น covid-19
   3. โรค NCD ซึ่งเป็นโรคเรื้อรังนอกจากจะส่งผลต่อสุขภาพและค่ารักษาพยาบาลแล้ว ยังส่งผลต่อผลิตภาพ (Productivity) ซึ่งโรค NCD ส่วนใหญ่เกิดจาก Unhealthy Lifestyle.
   4. Geopolitical Risk เกิด สงครามในหลายภูมิภาค
2. ประเด็นสุขภาพมีความซับซ้อน จากเดิมมีเพียง ,Public Health , Physical and Mental health แต่ตอนนี้แตกแขนงเพิ่มขึ้นจากเดิมได้แก่ Social Health ,Emotional Health ,Spiritual Health ,Digital Health ,Financial Health
3. การรับมือกับโลกที่อยู่ภายใต้แรงกดดัน กับระบบสุขภาพที่มีความซับซ้อนดังกล่าว สิ่งที่ต้องทำคือ Promote Health Literacy for all เพื่อ
   1. เสริมพลังบุคคลให้มีชีวิตที่มีสุขภาพที่ดีกว่า (Empower people to live healthier live.)
   2. ระบบสุขภาพที่ยั่งยืนและฟื้นคืนกลับได้เร็ว(Build resilient , sustainable health system.)
   3. ลดช่องว่างของความไม่เท่าเทียม(Bridge inequity)
   4. แนวปฏิบัติที่เน้นคนเป็นศูนย์กลาง (Implement human center approach)

Global Movement ที่จะมุ่งสู่เป้าหมาย “ Health Literacy For All.”

1. Global Movement ที่จะทำให้เกิด Health Literacy for all คือ “ เราจะหลอมรวมกันเป็นครอบครับใหญ่ที่มีแนวคิดเดียวกันในการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพให้กับบุคคล องค์กร และชุมชน ให้ครอบคลุมทุกประเทศ และทุกภูมิภาค “
2. Global roadmap to health literacy for all.
   1. Global collaboration ผ่าน Network ต่างๆ เช่น International Health Literacy Association (IHLA)
   2. Global Measurement ผ่าน Monitoring system and dashboards to follow impact.
   3. Health Literacy at the heart .ด้วยการ Implement Health Literacy with heart and mind.
3. Health Literate System.
4. International Handbook of Health Literacy. ได้รวบรวมงานเขียนเกี่ยวกับเรื่อง Health Literacy ที่สามารถเป็น Reference ไว้อ่านอ้างอิง Link หรือจะอ่านบทความบางส่วนที่ได้แปลเป็นไทยจากหนังสือเล่มนี้ Link

Health Literacy Champion and HL Champion network

1. Health Literacy champion in demand : Health Literacy Champion คือ Change Agent เพื่อทำให้ .”Health Literacy For All “เกิดขึ้นได้จริง ด้วยการส่งเสริม Health literacy Capacity แก่ทุกคน ผ่าน 2 กลไกคือ advocate (Policy Maker) และ Empower (People)
2. องค์ประกอบของ Health Literacy Champion โดยเรียนรู้จาก Sport Champion ได้แก่
   1. มีวินัยต่อตนเอง โดยทำอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ (Keep going - be discipline)
   2. แบ่งเป็น Step ย่อย ๆ และทำทีละ step (Small step)
   3. เอาชนะความท้าทาย (Overcome challenge)
   4. ใช้ Coach หรือพี่เลี้ยง (Mentor) คอยแนะนำ (Use mentors)
   5. มั่นใจในแนวทางที่ทำว่าจะนำไปสู่ความสำเร็จในท้ายที่สุด (Trust the journey)
   6. ต้องเป็นผู้บุกเบิก (Be pioneer)
   7. ไม่ยอมแพ้ (Never give up)
   
3. Health Literacy Champion ต้องมีทักษะการเป็นผู้นำอย่างสูง
   1. Pave the way : ชัดเจนในเป้าหมายและคุณค่าของสิ่งที่จะทำ และ align ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องให้ไปในทิศทางเดียวกัน
   2. Inspire a share vision : สร้างแรงบันดาลใจจะไปสู่วิสัยทัศน์ “Health Literacy For All” ร่วมกัน
   3. Face the challenge : เผชิญหน้ากับความท้าทาย
   4. Enable Others : การพัฒนาหรือเสริมพลังผู้อื่น (ประชาชน ผู้ร่วมงาน หรือทุกคนในระบบ)
   5. Heartfelt Engagement : ผูกพันด้วยใจในการส่งเสริม Health Literacy ให้เกิดกับทุกคน
4. ความรอบรู้ด้านสุขภาพเพื่อสุขภาพ ในฐานะที่เป็นสิทธิมนุษยชน (Health Literacy for health as a human right)
   1. การมีความสุขที่ได้บรรลุเป้าหมายสูงสุดทางสุขภาพ ถือเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของมนุษย์ทุกคน โดยปราศจากการแบ่งแยกของเชื้อชาติ ศาสนา ความเชื่อทางการเมือง ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม (The enjoyment of highest attainable standard of health is one of the fundamental rights of every human being without distinction of race ,religion , political believe ,economic and social condition. (WHO)
   2. เป้าหมายสูงสุด คือ สุขภาพดี (Health) ความมั่งคั่ง (Wealth) และความสุข (Happiness)
5. Systematic review of health literacy champion who what and how (Julie Ayre, , Michael Zhang, Dana Mouwad, Kirsten J. McCaffery, , Dipti Zachariah, and Danielle M. Muscat)
   1. นิยาม Health Literacy Champion คือ ผู้ที่อุทิศตน ในการสนับสนุน ทำการตลาด และขับเคลื่อน ความรอบรู้สุขภาพภายในองค์กรหรือชุมชน เพื่อให้การนำ Intervention ในเรื่องความรอบรู้ด้านสุขภาพสามารถผ่าฟันแรงต้านหรือความไม่สนใจของบุคลากรในองค์กร (‘individuals who dedicate themselves to supporting,marketing, and “driving through an [implementation]”,overcoming indifference or resistance that the intervention may provoke in an organization’(Greenhalgh et al., 2004; CFIR Research Team-Center for Clinical Management Research, 2022)
   2. หน้าที่ความรับผิดชอบ
      1. สร้างความตระหนักและความมุ่งมั่นที่จะดำเนินการในเรื่องความรอบรู้ด้านสุขภาพ
      2. ปรับเปลี่ยนแผนยุทธศาสตร์หรือกระบวนการทำงานขององค์กร ให้มาเน้นหนักในเรื่องการส่งเสริม HL
   3. ใครคือ Health literacy Champion ขึ้นกับองค์กร ซึ่งอาจจะเลือกจากระดับบริหารและระดับปฏิบัติ ในส่วนของระดับปฏิบัติ อาจจะประกอบด้วยตัวแทนของหลากหลายวิชาชีพ หรือหลากหลายพื้นที่
   4. Structure Network Structure เป็น Mix of top down health literacy network ภายในองค์กร มีประสิทธิภาพมากกว่า Solo Structure และNetwork ที่เชื่อมโยงกันเป็นภาคีเครือข่าย (Nested alliance) หรือ collaboration เป็น Hub มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และจัดการความรู้เป็น Community of practice (COP) เช่น Health Literacy Hub in Western Sydney)