เนื้อหา (Contents)
การใช้งาน App Child Dev มี 2 แบบ คือ
- แบบที่ 1.ใช้โดยไม่ต้องการบันทึกข้อมูล สามารถ
- ประเมินความเสี่ยงต่างๆ ได้แก่ ภาวะการเจริญเติบโต (น้ำหนัก ส่วนสูง เส้นรอบศีรษะ) พัฒนาการเด็กด้วย DSPM ในรายปกติ และ DAIM ในรายที่เป็นกลุ่มเสี่ยง เช่น น้ำหนักแรกคลอดต่ำ (Low Birth Weight) และมีภาวะขาดออกซิเจนระหว่างการคลอด (Asphyxia) คัดกรองภาวะโลหิตจางในเด็ก Link
- ดู Video การตรวจพัฒนาการด้วย DSPM และ DAIM ในช่วงอายต่างๆ Link
- ประเภทของวัคซีนในเด็ก Link
- ฟันแท้และฟันน้ำนม Link
- แบบที่ 2 ต้องการบันทึกข้อมูล การใช้งานโดยย่อเป็นดังนี้
- สมัครสมาชิก โดย ระบุ username และ password (ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด) เพื่อใช้ในการ login เข้าระบบ และข้อมูลส่วนตัวที่จำเป็น กรณีที่เป็นเด็กเล็ก ผู้ปกครอง หรือครู ต้องสมัครสมาชิกให้ก่อน จนกว่าเด็กจะสามารถใช้ App เป็น จึงบอก username และ Password ให้ โดยทำเพียงครั้งเดียว
- Login เข้าระบบ โดยถ้าใส่ username และ password ถูกต้อง จะเข้าไปยัง Page ชี้แจงและขอความยินยอม (Inform consent) จากนั้นจะไปยัง Page ส่วนตัวของผู้ Login เข้าระบบ ซึ่งประกอบด้วยการปรับปรุงข้อมูล และการทำรายการต่าง ดังนี้
- การได้รับวัคซีน ช่วงอายุ 0-18 ปี
- น้ำหนัก ส่วนสูง (0-18 ปี) เส้นรอบศีรษะ (0-5 ปี)
- ตรวจพัฒนาการเด็ก (DSPM) (0-6 ปี) หรือ ตรวจพัฒนาการเด็กสำหรับกลุ่มเสี่ยง (DAIM) (0-6 ปี)
- ทันตสุขภาพของฟันน้ำนม (6 เดือน-6 ปี)
- ภาวะโลหิตจาง (0-18 ปี)
- ภาวะสมาธิสั้น ในเด็ก ป.1-ป.6 ด้วย KUS-SI
- ภาวะบกพร่องการเรียนรู้ (Learning Disorder หรือ LD) ในเด็ก ป.1-ป.6
- ออทิสติค ในเด็ก ป.1-ป.6
- ภาวะสมาธิสั้น ในเด็ก ป.1-ป.6 ด้วย SNAP-IV
ความเป็นมา
Child Care เป็น web ที่เขียนตั้งแต่ปี 2554(10 ปีที่แล้ว) โดยเขียนบันทึกการบริการเกี่ยวกับการดูแลเด็กใน รพ.ส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี ในเรื่อง การเจริญเติบโต (น้ำหนัก ส่วนสูง เส้นรอบศีรษะ) พัฒนาการเด็กด้วย DSPM และ DAIM .การได้รับวัคซีน และทันตสุขภาพของฟันน้ำนม โดยเขียนแบบ Web base หน้าจอแบบ Desk top เพื่อให้เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเป็นผู้บันทึก
10 ผ่านไป (พ.ศ.2564) เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมาก โทรศัพท์มือถือ (Mobile Phone) เป็นอุปกรณ์ที่ทุกคนมี การเขียนโปรแกรมเพื่อไปแสดงหน้าจอคอมพิวเตอร์เปลี่ยนมาเป็นการแสดงที่หน้าจอมือถือ และการให้ผู้รับบริการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพของตน มีความเป็นไปได้ในปัจจุบัน ประกอบกับมีการเปลี่ยนแปลงของ เกณฑ์อ้างอิง น้ำหนัก ส่วนสูง ของเด็ก 6-18 ปี ซึ่งกรมอนามัยได้ประกาศใช้เมื่อ พ.ศ.2564 และการเพิ่มจำนวนข้อของเกณฑ์ DSPM ในปี 2563 และ DAIM ในปี 2562 จึงถึงเวลาเปลี่ยนแปลง Child Care โดย
- เปลี่ยนจากเกณฑ์อ้างอิงมาตรฐานเก่าที่ใช้มานานแล้ว มาสู่เกณฑ์อ้างอิงมาตรฐานล่าสุด
- เปลี่ยนจากการใช้ภาษาแพทย์ที่ยากต่อความเข้าใจ มาใช้ภาษาพื้นๆที่ประชาชนเข้าใจได้ เพื่อให้เกิดทักษะในการเลี้ยงเด็ก หรือ Child Care Literacy
- เปลี่ยนจาก Web base เป็น Mobile base
- เปลี่ยนจากเจ้าหน้าที่เป็นผู้บึนทึก มาเป็นการผู้ปกครองหรือเด็กนักเรียนเป็นผู้บันทึก และสามารถ share ข้อมูลให้สถานบริการ ศูนยฺเด็กเล็กหรือโรงเรียนได้เข้าถึงข้อมูลได้ ถ้าเจ้าตัวอนุญาต
- เปลี่ยนจาก เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเป็นหลักในการจัดบริการ มาเป็น ผู้ปกครอง เจ้าตัว ศูนย์เด็กเล็ก โรงเรียน มาร่วมกันดูแลเด็กให้เด็กสมบูรณ์ทั้ง ร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา
การที่เปลี่ยนจุดเน้นจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเป็นผู้จัดบริการ (provide service) แบบ Active แต่ผู้ปกครองและเด็ก Passive มาเป็นทุกส่วนที่เกี่ยวข้อง มาร่วมกันสร้างนิเวศทางสังคมเพื่อให้เกิดทักษะในการเลี้ยงดูเด็ก (Participative) โดยพ่อแม่ผู้ปกครอง รวมถึงตัวเด็ก (เด็กโต) ต้อง Active (บันทึกข้อมูลเอง ประเมินเอง ตัดสินใจเอง และจัดการตนเอง ) จึงเปลี่ยนชื่อ จาก Child Care เป็น Child Care Litercy เพื่อให้ตรงกับ Concept ของผู้พัฒนา App
Child Care Literacy คือทักษะ
- Child Care Literacy คือ ทักษะในการเข้าถึง ทำความเข้าใจ(ใช้ทักษทางปัญญา) หรือซักถาม (ใช้ทักษะทางสังคม) ประเมินข้อมูลหรือข่าวสารที่ได้รับ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ จนสามารถตัดสินใจ และนำไปปฏิบัติจริงในการดูแลเด็กในปกครอง หรือดูแลตนเอง (กรณีเด็กโต) ได้อย่างถูกต้องเหมาะสมกับบริบทและสถานการณ์ จนส่งผลให้เกิดความสมบูรณ์ทั้งด้าน ร่างกาย จิตใจ สังคม ปัญญา อย่างเต็มศักยภาพของแต่ละบุคคล
- การสอนทำได้แต่เพิ่มความรู้ แต่การจะให้เกิดทักษะต้องใช้การแลกเปลี่ยนเรียนรู้จากและการปฏิบัติจริง โดยผู้ปกครอง ครูพี่เลี้ยง ครูในโรงเรียน เพื่อนร่วมชั้น และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ล้วนเป็นนิเวศทางสังคมในการสร้างกระบวนการเรียนรู้และการฝึกทักษะ
- การบันทึกข้อมูลการเปลี่ยนแปลงของการเจริญเติบโต (น้ำหนัก ส่วนสูง เส้นรอบศีรษะ) ข้อมูลการพัฒนาการในเด็กปกติด้วย DSPM หรือเด็กกกลุ่มเสี่ยงด้วย DAIM เพื่อประเมินเทียบกับเกณฑ์อ้างอิงที่เป็นมาตรฐานในแต่ช่วงอายุ ว่าควรมีการเจริญเติบโตหรือพัฒนาการอย่างไร จะนำไปสู่กระบวนการหาสาเหตุและแนวทางการปรับปรุง เพื่อให้สามารถบรรลุเป้าหมายเชิงเปรียบเทียบนั้นได้
- เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ครูพี่เลี้ยง ครูในโรงเรียน มีบทบามสำคัญในการพัฒนาทักษะที่เรียกว่า Child Care Literacy ให้เกิดขึ้นก่อน จากนั้นสร้างนิเวศทางสังคมของการเรียนรู้ เพื่อสนับสนุนให้เด็กในปกครอง หรือลูกศิษย์ให้มี Child Care Literacy
ทักษะในการเลี้ยงดูเด็ก เรียงตามอายุของเด็ก ได้ดังนี้
- ทักษะในการประเมินว่าเด็กแรกเกิด เป็นเด็กปกติหรือเด็กกลุ่มเสี่ยง (เช่น น้ำหนักแรกคลอดน้อยกว่า 2500 กรัม หรือมีภาวะขาดอ๊ออกขิเจนหรือเขียวเมื่อแรกคลอด) โดยถ้าเป็นเด็กกลุ่มเสี่ยง ก็ต้องทุ่มเทกำลังในการเลี้ยงดูที่หนักกว่าปกติ เพื่อให้มีพัฒนาการและการเจริญเติบโตให้ทันเด็กปกติ
- ทักษะในการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก หลังจาก 6 เดือน ให้นมแม่ร่วมกับให้อาหารเสริมตามวัย โดยสามารถให้นมแม่จนลูกอายุ 1-2 ปี
- ทักษะในการทำให้เด็กได้รับวัคซีนพื้นฐานที่ครบตามเกณฑ์ และสามารถประเมินความเสี่ยงจริงในพื้นที่ควบคู่กับค่าใช้จ่ายว่า เด็กควรได้รับวัคซีนทางเลือกหรือไม่
- ทักษะการประเมินภาวะการเจริญเติบโต (น้ำหนัก/ส่วนสูง) และรอบศีระษะ (เฉพาะ 5 ปีแรก) ตั้งแต่แรกเกิดจนถึง 18 ปี และมีทักษะในการจัดการในแต่ละระดับของภาวะการเจริญเติบโตได้อย่างเหมาะสม
- ทักษะในการประเมินพัฒนาการเด็กปกติด้วย DSPM หรือเด็กกลุ่มเสี่ยงด้วย DAIM ในเด็ก 0-6 ปี และมีทักษะในการส่งเสริมพัฒนาการในกรณีที่พัฒนาการสมวัย หรือกระตุ้นพัฒนาการในกรณีที่พัฒนการล่าช้า
- ทักษะในการประเมินภาวะการพร่องโภชนาการที่ส่งผลต่อการพัฒนาสมอง ได้แก่สารไอโอดีน และธาตุเหล็ก และมีทักษะในการทำให้เด็กได้รับสารอาหารเหล่านั้นอย่างเพียงพอ หรือการใช้ยาเสริมเช่นยาเสริมธาตุเหล็ก เพื่อการป้องกัน หรือเพื่อการรักษา
- ทักษะในการประเมินสถานการณ์หรือสิ่งแวดล้อมเสี่ยงต่อเด็กในแต่ละช่วงวัย และจัดสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยสำหรับเด็ก หรือหลีกเลี่ยงสถานการณ์เสี่ยง
- ทักษะในการดูแลสุขภาพฟันและช่องปาก รวมถึงทักษะในเรื่องการป้องกันฟันผุ หรือการพาเด็กไปหาทันตแพทย์เพื่อการรักษา
หัวข้อทั้งหมดที่เกี่ยวกับการดูแลเด็ก (Child Care)
- ลำดับแรกคือเรื่องการได้รับภูมิคุ้มกัน (วัคซีน)ในเด็ก ซึ่งจะเริ่มฉีดตั้งแต่แรกคลอดจนถึง 12 ปี
- ถัดมาคือเรื่องภาวะเจริญเติบโต ได้แก่ น้ำหนัก ส่วนสูง (บันทึกได้ 0-18 ปี) ส่วนเส้นรอบศีรษะ (0-5 ปี) ซึ่งการวัดน้ำหนัก ส่วนสูงเส้นรอบศีรษะจะใช้เกณฑ์อ้างอิงขององค์การอนามัยโลกที่ประกาศใช้เมื่อปี 2006 ส่วนการวัดน้ำหนัก ส่วนสูงในเด็ก 6-18 ปีนั้นจะใช้เกณฑ์อ้างอิงของกรมอนามัยใหม่ ที่เริ่มทำในปี 2558 และประกาศใช้ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2554 ทดแทนของเดิมที่ใช้เมื่อปี 2538 (20 ปีก่อน)
- การตรวจพัฒนาการเด็ก 0-6 ปีโดยจะแบ่งเด็กเป็น 2 กลุ่ม ความเสี่ยง
- เด็กปกติ จะใช้แบบประเมิน DSPM (Developmental Surveillance and Promotion Manual) ล่าสุด (2563)
- เด็กกลุ่มเสี่ยง คือเด็กที่น้ำหนักแรกคลอดน้อยกว่า 2500 กรัม หรือเด็กมีภาวะขาดออกซิเจนตอนแรกคลอด โดยตอนแรกคลอดทุกราย ผู้ทำคลอดจะประเมินด้วย APGAR Score ถ้าน้อยกว่าหรือเท่ากับ 7 จากคะแนนเต็ม 10 ถือว่ามีภาวะขาดออกซิเจนตอนแรกคลอด (Asphyxia) โดยถ้ามีการบันทึกน้ำหนักแรกคลอดน้อยกว่า 2500 หรือขาดออกซิเจนแรกคลอด จะจัดอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง โดยโปรแกรมจะให้ไปทำแบบประเมินที่เรียกว่า DAIM (Developmental Assessment and Intervention Manual) ล่าสุด (2562)
- ทันตสุขภาพของฟันน้ำนม บันทึกได้ตั้งแต่ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น (6 เดือน) จนถึงซี่สุดท้ายหลุด (อายุ 12-13 ปี) เด็กมีปัญหาฟันผุกันมาก ซึ่งฟันน้ำนมผุก็จะส่งผลต่อฟันแท้ด้วย และการมีปัญหาเรื่องฟันในวัยเด็ก ก็จะกระทบไปยังวัยทำงานและผู้สูงอายุ การดูแลเรื่องฟันและช่องปากตั้งแต่วัยเด็กจึงเป็นสิ่งที่สำคัญ
- ภาวะการขาดไอโอดีน และโลหิตจางในเด็ก จะส่งผลต่อเชาว์ปัญญา และการขาดสารไอโอดีนและโลหิตจางเป็นภาวะที่สามารถป้องกันได้ เนื่องจากการวัด ไอโอดีนในปัสสาวะเด็กนั้น เป็นเครื่องชี้วัดในระดับชุมชนว่าชุมชนนั้นขาดไอโอดีนหรือไม่ ไม่ได้เป็นเครื่องชี้วัดในระดับบุคคล จึงไม่ได้นำเรื่องไอโอดีนมาใช้ใน App นี้ นำแต่เรื่องโลหิตจางในเด็กซึ่งจะเริ่มโลหิตจางตั้งแต่อายุ 6 เดือน จึงควรตรวจความเข้มข้นของเลือด (Hematocrit หรือ Hct) ในช่วง 6 เดือน และ 12 เดือน และทำการตรวจเป็นระยะเมื่อเข้าวัยเรียน โดยเฉพาะในเด็กหญิงช่วง ป.6 ซึ่งเป็นชวงที่เริ่มมีประจำเดือน ทำให้เสี่ยงต่อการเกิดโลหิตจางสูงกว่าเด็กชาย
- การประเมินภาวะเด็กที่มีพฤติกรรมผิดปกติ ได้แก่ สมาธิสั้น การบกพร่องในการเรียนรู้ (Learning Disorder หรือ LD) ออทิสติค
ถ้าสามารถจัดการเรื่องต่างๆ ได้แก่ การได้รับวัคซีน เรื่องการเจริญเติบโต พัฒนาการ สุขภาพช่องปากและฟัน ภาวะโลหิตจางได้เป็นอย่างดี จะเป็นพื้นฐานที่จะส่งผลต่อไปยังช่วงวัยต่างๆ ทั้งหมดจึงเป็นทักษะในด้านความรอบรู้ในการดูแลเด็กหรือ Child Care Literacy
หมายเหตุ
- การประเมินจัดกลุ่มเด็กเป็นกลุ่มเสี่ยงหรือกลุ่มปกตินั้น เมื่อใส่ค่าน้ำหนักแรกคลอดและค่า APGAR แล้ว โปรแกรมจะจัดกลุ่มทันที และจะไม่มีการเปลี่ยนกลุ่ม
- แบบประเมิน DAIM และ DSPM นั้นจะแตกต่างกันในช่วง แรกเกิด และช่วง 2 เดือนแรกเท่านั้น โดย DAIM จะมีรายละเอียดในช่วงแรกเกิดถึง 2 เดือนแรก มากกว่า DSPM และเพิ่มเรื่องการตรวจระบบประสาทในเด็ก แต่หลัง2 เดือน แบบประเมิน DAIM และ DSPM แตกต่างกันน้อยมาก
ใครเป็นผู้บันทึกใครเป็นผู้สนับสนุน
- พ่อแม่ผู้ปกครองเป็นผู้บันทึก โดยให้ระบุ username และ password และเมื่อเด็กโตขึ้นจนสามารถบันทึกเองได้แล้ว พ่อแม่ผู้ปกครองต้องสนับสนุน ส่งเสริม และสอนให้เด็กบันทึกเอง (หลังจาก พรบ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล หรือ PDPA ประกาศใช้ก็ยกเลิกการใช้เลข 13 หลัก เป็น username และหมายเลขโทรศัพท์ เป็น password โดยให้กำหนด username และ password ขึ้นเองภายใต้เงื่อนไขที่โปรแกรมกำหนด)
- เจ้าหน้าที่สาธารณสุข ครูพี่เลี้ยง ต้องสนับสนุน ส่งเสริม สอนและฝึกทักษะให้พ่อแม่ผู้ปกครองบันทึกข้อมูลได้ และอธิบายพ่อแม่หรือผู้ปกครองให้เห็นสำคัญในการเชื่อมข้อมูลไปยังสถานบริการสาธารณสุข ศูนย์เด็กเล้กหรือโรงเรียน ที่เข้าร่วมโครงการองค์กรรอบรู้ด้านสุขภาพ HLO เพื่อร่วมกันดูแลเด็ก
ข้อมูลที่จะทำการบันทึกได้แก่
- บันทึกน้ำหนัก/ส่วนสูง ในเด็ก 0-18 ปี
- บันทึกเส้นรอบศีรษะในเด็ก 0-5 ปี
- บันทึกการได้รับวัตซีน
- บันทึกพัฒนาการเด็ก 0-6 ปี โดยเด็กปกติบันทึกด้วย DSPM เด็กกลุ่มเสี่ยงด้วย DAIM
- บันทึกผลการตรวจสุขภาพฟันน้ำนม
- บันทึกการตรวจความเข้มข้นของโลหิตเพื่อประเมินภาวะโลหิตจาง
- บันทึกเกี่ยวกับพฤติกรรมที่ผิดปกติในเด็ก ได้แก่ สมาธิสั้น ,การเรียนรู้บกพร่อง (LD) และ ออทิสติค
- เมื่อทำการบันทึกข้อมูลแล้ว โปรแกรมจะ save ข้อมูลและทำการเมินผลให้ว่า ภาวะการเจริญเติบโต หรือพัฒนาการเป็นอย่างไร และสามารถเรียกดูย้อนหลังได้ และถ้าทำการบันทึกเป็นระยะและสม่ำเสมอ ก็จะทำกราฟแสดงแนวโน้มให้
- การจะทำการบันทึกข้อมูลได้ ต้องสมัครเป็นสมาชิก (Register) ก่อน ถึงจะ Login เข้ามาบันทึกข้อมูลได้